از تهلنجی تا پتروشیمی؛ واقعیت تجارت بینالملل در پارس جنوبی (عسلویه و کنگان)
پارس جنوبی به دلیل ویژگیهای خاص جغرافیایی و صنعتی خود، یکی از مناطق استراتژیک کشور در زمینه تجارت بین الملل اعم از صادرات و واردات به شمار میرود. در ادامه، برخی از ویژگیهای مهم این منطقه آورده شده است:
- موقعیت جغرافیایی ویژه: قرارگیری در کنار خلیج فارس و برخورداری از چندین گمرک و بندر برای صادرات و واردات در شهرستان های عسلویه و کنگان
- قطب صنعتی نفت، گاز و پتروشیمی: پارس جنوبی به عنوان هاب صنایع نفت، گاز و پتروشیمی در ایران شناخته میشود.
- قرار گیری در محدوده منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس: قوانین خاص مناطق ویژه در زمینه اشتغال، مقررات ملکی، سرمایهگذاری ، گمرکی و صادرات و واردات در این منطقه حاکم بوده و امکان بهره مندی از مزایای آن برای بازرگانان و شرکت های تولیدی و صنایع وابسته وجود دارد.
- توجه و نگاه ویژه دولتمردان به این منطقه: پارس جنوبی همواره بدلیل جایگاه مهم خود در راستای تأمین گاز، افزایش اشتغال و ارزآوری مورد توجه دولتها قرار دارد.
همه این عوامل باعث رونق فعالیتهای صنعتی، تولیدی و خدماتی در این محدوده شده و بازار انعقاد قراردادهای مختلف داخلی و بینالمللی اعم از صادرات و واردات درپارس جنوبی (عسلویه و کنگان) همیشه داغ است.
برای اطلاعات بیشتر، میتوانید مقالات مربوط به قراردادهای خرید و فروش و پیمانکاری در این منطقه را مطالعه کنید.
- پارس جنوبی: جایی که هر قرارداد تجاری می تواند به یک اختلاف حقوقی ختم شود.
- قراردادهای پیمانکاری در پارس جنوبی: چالشها و فرصتها ( قسمت اول)
- قراردادهای پیمانکاری در پارس جنوبی: چالشها و فرصتها ( قسمت دوم)
دلایل اهمیت صادرات و واردات در محدوده پارس جنوبی
تجارت بینالملل در پارس جنوبی به دلیل موارد زیر از اهمیت بالایی برخوردار هستند:
- نیاز به واردات قطعات و تجهیزات صنعتی: صنایع و فعالان اقتصادی در این منطقه ، جهت تامین کالاهای واسطه ای و سرمایه ای اعم از ماشینآلات، تجهیزات صنعتی، قطعات خاص و مواد اولیه به واردات نیاز دارند.
- صادرات محصولات شیمیایی و پلیمری: محصولات تولیدی از جمله مواد پلیمری و شیمیایی اعم از مواد اولیه ، محصولات میانی و همچنین محصولات نهایی بهویژه از گمرک منطقه ویژه پارس صادر میشوند.
- بازار خرید و فروش عمومی: علاوه بر واردات و صادرات کالاهای تخصصی، بازارهای بنادر عسلویه، نخل تقی، کنگان و دهشیخ (خارج از محدوده منطقه ویژه قرار دارد اما بخشی از کالاها در بازارهای شهرهای نخل تقی و عسلویه تامین می شوند)از رونق زیادی در زمینه خرید و فروش کالاهای خارجی از قبیل مواد غذایی ، پوشاک ،کفش کار ، لوازم خانگی ، لوازم برقی ، کالای آشپزخانه ،مواد آرایشی و بهداشتی ، مویایل و کامپیوتر و لب تاپ و غیره برخوردار هستند.
واردات و صادرات در پارس جنوبی (عسلویه و کنگان)
الف – واردات: تأمین ماشینآلات، تجهیزات و قطعات صنعتی از گمرکات این منطقه از قبیل توربین ، شیرآلات، انواع کامیون ، فیلترهای صنعتی ، بیل مکانیکی ، انواع لوله و لوازم و اتصالات مربوطه ، پردازشگرها ، الکتروموتورها ، مواد غذایی ، انواع لاستیک ، روغن های صنعتی ، ابزار آلات ، لوازم خانگی ، پوشاک ، کفش های ایمنی، موبایل ، کامپیوتر و لب تاپ از طریق گمرکات پارس جنوبی انجام میشود. واردات در این منطقه به دو روش انجام میشود:
- واردات تجاری رسمی: بر اساس قوانین و مقررات عام صادرات و واردات و قوانین مناطق ویژه اقتصادی انرژی پارس صورت میگیرد.
- واردات ملوانی (ته لنجی):- رویه ای دیگر بنام رویه ملوانی نیز در محدوده پارس حنوبی رواج دارد که در عرف به ته لنجی شهرت یافته و تابع مقررات خاص می باشد. این رویه در دولت های مختلف وضعیت متفاوتی داشته و دائما در حال تغییر بوده است. تغییرات مکرر این قوانین و دستورالعمل ها در سال های اخیر غالبا حواشی زیاد اجتماعی و رسانه ای در پی داشته است . حتی روسای جمهور نیز به کرات در سفرهای خود این موضوع را مورد توجه و رسیدگی قرار داده اند . مبدا واردات از طریق ته لنجی غالبا کشور امارات و بویژه امارت های دبی و شارجه می باشند.
قانون ساماندهی و نظارت بر تجارت مرزی که در تاریخ 25/11/1402 تصویب گردیده و اعتباری پنج ساله دارد ؛ این رویه را به رسمیت شناخته است.
در این زمینه گمرکات کنگان ،عسلویه و نخل تقی به عنوان بنادر بزرگ این منطقه در زمینه واردات به دو صورت تجاری و ملوانی ( ته لنجی)فعالیت دارند.
در گمرک منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس نیز رویه های رسمی صادرات ، واردات قطعی ،ورود موقت ، ترانزیت ، کابوتاژ، با در نظر گرفتن قانون مناطق ویژه اقتصادی مصوب 84 انجام می شود.
ب- صادرات: صادرات در پارس جنوبی غالبا شامل محصولات مختلف شیمیایی و پلیمری می شود زیرا اولا بخش اعظم این محصولات توسط واحدهای صنعتی در این منطقه تولید می شوند ثانیا در کشورهای مختلف جهان مشتریان پر و پاقرصی دارند
برخی از محصولات عمده صادراتی عبارتند از:پروپان مایع شده ،متانول ، بوتان مایع شده ، اتیلن گلیکول ، پلی اتیلن های سبک ، پلی اتیلن سنگین ، پلی اتیلن بادی ، پلی اتیلن تزریقی ، گوگرد ،آمونیاک و انواع میعانات گازی ، انواع پلی استایرن ، اوره ، هگزان.
در سال 1403 مقاصد عمده صادراتی از گمرک منطقه ویژه پارس کشورهای چین ، امارات متحده عربی ، برزیل ، هند ، پاکستان ، ترکیه ، عمان ، تایوان ، افرقای جنوبی ، بنگلادش بوده اند. منبع : سایت اتاق بازرگانی و صنایع و معادن تهران
✅چالشهای صادرات و واردات در پارس جنوبی (عسلویه و کنگان)
🔷 تأخیر در تأمین تجهیزات و اثرات آن بر اجرای قراردادها
یکی از چالشهای رایج در اجرای قراردادهای تجاری بینالمللی در پارس جنوبی، تأخیر در تأمین تجهیزات مورد نیاز پروژههاست. تحریمها و محدودیتهای گمرکی، واردات تجهیزات تخصصی و قطعات فنی را با مشکلات جدی مواجه کردهاند. این تأخیرها نهتنها زمانبندی پروژهها را مختل میکنند، بلکه باعث بروز اختلافات قراردادی، تحمیل جرایم تأخیر و حتی فسخ قرارداد در برخی موارد میشود.
در چنین شرایطی، درج بندهای دقیق در خصوص فورس ماژور و تعهدات طرفین در برابر تأخیرهای خارج از اراده، اهمیت بالایی پیدا میکند.
🔷 تأثیر تحریمها بر ساختار مالی قراردادهای بینالمللی
تحریمهای بینالمللی باعث شدهاند که نقلوانتقالات مالی با دشواریهای زیادی مواجه شوند. در چنین شرایطی، واسطهها، شرکتهای تراستی و شیپرها با استفاده از خلأهای موجود، بعضاً دست به سوءاستفاده میزنند و امنیت معاملات تجاری را کاهش میدهند.
🔷 افزایش هزینههای مستقیم در معاملات بینالمللی
در سالهای اخیر، هزینههای مستقیم از جمله بیمه، حملونقل و کارمزدهای مالی بهدلیل محدودیتهای تحریمی و ریسکهای موجود بهطور چشمگیری افزایش یافته است. همچنین در برخی موارد، مبالغ مربوط به معاملات بهطور کامل برگشت داده نمیشوند که ضررهای جدی به صادرکنندگان وارد میکند.
🔷 چالشهای بانکی و عدم گشایش اعتبار اسنادی (LC)
یکی از مهمترین موانع موجود، قطع ارتباط با بانکهای بینالمللی است که موجب میشود گشایش اعتبار اسنادی، دریافت فاینانس و اطمینان از وصول مطالبات تقریباً غیرممکن شود. این موضوع بهویژه در پروژههای انرژی و پتروشیمی خسارتهای فراوانی به همراه دارد.
🔷 ریسک بلوکه شدن حسابها در کشورهای خارجی
یکی دیگر از ریسکهای جدی در صادرات از منطقه پارس جنوبی، مسدود شدن حسابهای بانکی در کشورهای مقصد است. این ریسک نه تنها دارایی شرکتها را تهدید میکند بلکه بر اعتبار آنها نیز اثر منفی میگذارد.
🔷 الزام بازگشت ارز و محدودیت در اجرای آن
طبق دستورالعملهای بانک مرکزی، صادرکنندگان موظف به بازگشت ارز حاصل از صادرات در مهلتهای تعیینشده هستند. اما در عمل، تحریمها و مشکلات بانکی مانع تحقق این تعهد شده و مشکلات گمرکی و مالیاتی برای صادرکنندگان ایجاد میکند.
🔷 نوسانات نرخ ارز و آثار آن بر قراردادهای تجاری
تغییرات پیدرپی نرخ تسعیر ارز و سیاستهای ارزی، محاسبات سود و زیان را برای صادرکنندگان دچار اختلال میکند. این موضوع یکی از عوامل عدم ثبات و عدم پیشبینیپذیری در تنظیم قراردادهای تجاری بلندمدت محسوب میشود.
✅ نتیجهگیری
با توجه به چالشهای متعددی که در مسیر اجرای قراردادهای بینالمللی و انجام صادرات و واردات در منطقه عسلویه و کنگان وجود دارد، توجه به اصول حقوقی، پیشبینی ریسکها و تنظیم دقیق مفاد قرارداد ضروری است. در چنین شرایطی نقش وکلای متخصص در حوزه تجارت بینالملل برای کاهش خسارات و افزایش امنیت حقوقی پررنگتر از همیشه است.
تهیه شده توسط گروه حقوقی محدث زاده
با توجه به تغییرات و چالشهای ذکر شده، مشاورههای تخصصی در زمینه تنظیم قراردادهای تجاری و مدیریت ریسکهای حقوقی میتواند در این مسیر بسیار مؤثر باشد.